banner230
25.05.2021, 13:54

Hak yolundan ayrılmayanların simgesidir Hacım Sultan Türbesi

“Kılıç dediğin ne ki? Önemli olan gönüllere girmektir”

Yolumuz bugün Sivaslı İlçesine bağlı Hacım Köyüne düştü. Burada yatan Ulu eren, hak yolundan ayrılmayanların, nefsine uyup şer değil, hayır eyleyenlerin kılavuzu olmuştur. Gönüllere silahla değil, sevgi ile giren, Hünkar Hacı Bektaş-i Veli gibi; iyiyi güzeli ve doğruyu başkalarına öğretmek için hiç evlenmeden inançları uğruna bir ömrü vermiş, bir ulu kişidir.

Hacım Sultan, bir Türk mutasavvıfı olan Hacı Bektaş-ı Veli'nin halifelerindendir. Horasan'dan gelmiş ve O'na mürit olmuştur. Asıl adı Recep'tir.

Hacı Bektaş (Hünkâr) 3 bin 600 müridi arasında 360 kişi O'nun hizmetinde bulunurdu. Sağlığında işaret verdiği yerlere giderler, oralarda yaşayıp irşat ederlerdi. Hacım Sultan işte bu 360 kişinin içinde Cemal Seyit ve Sarı İsmail'den sonra üçüncü sırada sevileni idi. Dergâhtaki hizmeti "Kilerci" idi.

Bir adı da Kolu Açık Hacım Sultan'dır. Velâyetnamesinde yazıldığına göre; Hünkâr, batın kılıcını Hacım Sultan'a verir. "Erenler meydanında cellatlığı sana verdik. Fakat haksız iş yapma, sana ziyanımız dokunur, "der.

Hacım Sultan kılıcını aldıktan sonra yürür. Tam o sırada meydan sakası merkebi ile mutfağa su getirmektedir. Hacım Sultan kılıcı denemek ister ve merkebe vurunca belinden ikiye böler.

Hünkar bunu duyunca, "Kolları tutulsun"  der ve Hacım Sultan çolak olur.  Çok üzülür, pişman olur. Arkadaşlarına affedilmesi için H ü n k a r ' a gitmelerini söyler.

Arkadaşları O'nun için yalvarıp af dilerler. Hünkâr da affedip; "Kolu açık olsun” deyince kolları eski haline döner. Bu olaydan sonra adı Kolu Açık Hacım Sultan "olur.

Kıssadan Hisse: Halen türbesi üzerinde bulunan tahta kılıcın, “Hünkar Hacı Bektaş Veli” tarafından verilen kılıç olduğu da iddia edilir. Peki, tahta kılıçla bir merkebi ortadan ikiye bölmek mümkün mü?  Kâğıt bile kesemezsin. Hünkâr, Hacım Sultan’a tahta kılıç verirken, “Senin gerçek kılıç dediğin ne ki? Demirden yapılmış bir silah. Silahla ancak korku salarsın. Önemli olan insanların gönlüne girmektir” demek istemiş olabilir mi?

Hacım Sultan’ın yapmış olduğu fena bir iş sonrası (Merkebi haksız yere tahta kılıçla ikiye bölmesi) kolunun tutulması; kötülük yapan bir insanın mutlaka cezalandırılacağı, sonra da kolunun açılması; yaptığı kötülükten gerçekten pişman olan bir insanın Hak tarafından bir gün mutlaka affedilebileceği yönünde bize verilen mesajlar olabilir mi? Kim bilir?  Ne demiş atalarımız: “Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.”

“En korkunç canavar insanoğlunun nefsidir”

Hacım Sultan'ın gönlüne bir gün" Acaba Erenler bize nereyi yurt verecekler?" düşüncesi gelir. Bu fikri Hünkar'a malum olunca; "Kolu Açık Hacım. Sana şu oğul canavarını tepeleyeceğin yeri yurt verdik. Mezarın orada olsun" der.

Bundan sonra menkıbelerde, Hünkar'ın işaret verdiği yerin Germiyan ili olduğu, Hacım Sultan’ın Germiyan Beyi'nden yurt istediği, O'nun da Uşak taraflarında "Susuz" denilen ıssız bir yeri yurt verdiği, buralara yakın bir yerde herkesi korkutup rahatsız eden bir canavar bulunduğu, Hacım Sultan, Hünkar göçünce buraya geldiği, canavarı ağzından çıkan nefesin ateşi ile yakıp öldürdüğü, geçit vermeyen Banaz Çayı'nın suyunu ikiye bölüp geçtiği, taş yapı bir köprüyü Banaz Çayı'nın suyuna bir üfleme ile yıktırdığı, eteğine değenlerin öldüğü ve bunlara benzer bir çok kerametlerinden sonra ününün duyulup etrafa yayıldığı uzun uzun anlatılır. Gerek Velayetname'de gerek Hacı Mustafa'nın yazdığı küçük kitapta "Susuz" diye adı geçen yer, bugünkü Hacım Köyü'nün merkez olduğu yöredir.

Kıssadan Hisse: Siz bu hikayeyi gönül gözünüzle değil de dünyaya baktığınız gözle okursanız; “Hadi canım sende, koca Banaz Çayını kaplayacak canavar hiç olur mu?” diye düşünebilirsiniz. Haklısınız maddi anlamda olmaz.

Amma velakin gönül gözü ile okuduğunuzda şu yorumu yapabilirisiniz: Buradaki Banaz Çayı yani çağıl çağıl akan su, Cenabı Allah’ın bize sunduğu tertemiz nimetlerdir. Onu kapatan ve ağzından ateş çıkartan devasa canavar ise bizim nefsimizdir. Allah-ı Tela’nın bize su gibi tertemiz verdiği nimetlerden faydalanmak istiyorsak önce adına, “Nefis” dediğimi içimizdeki canavarı öldürmeliyiz. İşte o vakit, Hacım Sultan’ın öldürdüğü canavarın gerçek olup olmadığına değil, kendi içimizdeki canavarı yok etmeye yöneliriz.


 

“Hünkar’ı gibi hiç evlenmedi”

Hacım Sultan, 1305 (H.721) yılında Uşak'a gelmiş ve Hacım Köyü'nün olduğu yere yerleşerek Şeyhi Hacı Bektaş-ı Veli'nin izinde tarikatı temsil etmiştir. Hünkâr’ı gibi evlenmemiş ve ömrünün sonuna kadar burada yaşamıştır. Bazı menkıbelerde Hacım Sultan'ın sığır çobanlığı yaptığı ve bir boğası bulunduğu anlatılmaktadır.

Türbesi Hacım Köyü'ndedir. Hacım'da yine O'nun boğasının izi olduğu söylenen küçük üç kaya, harabe halinde "çilehane" kalıntıları, değirmeni ve en yakınlarından Derviş Burhan'ın mezarı bulunmaktadır. Ayrıca Hacım Sultan Derneği'nin muhafaza ettiği Uşaklı Hacı Mustafa adında bir kişinin 1305 (H.1200) 'de Hacım Sultan için yazdığı el yazması bir kitap mevcuttur.

Hacım Sultan'ın kendi yazması bir eseri bulunamamıştır. Fakat hakkında yazılmış yazı çoktur. Bütün menkıbelerde ismi geçer. Kerametleri Evliya tezkerelerinde yazılıdır. Sait Emre adındaki şair bir dervişin şiirlerinde çok övülmektedir.

Hacım Sultan bu yöreye gelince Germiyan Beyi Yakup Bey, buraya bir zaviye inşa ettirmiş ve bunu bir vakıf ile desteklemiştir. Bir de şeyh göndermiştir, içinde tarlalar, ormanlar, değirmenler bulunan geniş bir hudut çizerek Şeyhin tasarrufuna vermiştir. Bugün için 5 bin dönüm olduğu belirtilen bu alanın hudutları şöyledir:

Doğusu Bekçe (Akça) Tepesi Pınarı, Sarı Taş, Sarı Kaya,

Batısı Ertüllü Köyü, Saraycık Köyü,

Kuzeyi Timur Tepesi,

Güneyi Kökez Köyü yakınında Yassı Taş.

Bu arazi her şeyi ile fakirlere, miskinlere, oraya gelenlere ve misafirlere vakfedilmiştir. İdaresine ve bakımına Şeyh Mustafa Germiyani'nin oğlu Şeyh Dedebali tayin edilmiştir.

Hacım Sultan Zaviyesi'nin yıllık geliri üçe bölünürdü. Bir kısmı Şeyhin emrine, bir kısmı masraflarına, üçüncü kısmı ise ilimle uğraşanlara verilirdi.

Hacım Sultan, Hünkar'ı gibi Horasan'dan Anadolu'ya Müslümanlığı ve Türklüğü yaymak amacıyla gelmiştir. Bu yolda hizmetler vermiştir. Kerametleri, ibadetleri ve telkinleri ile halkı ıslah ve irşat etmiştir. Allah onlardan razı olsun.

HACIM SULTAN TÜRBESİ MİMARİSİ

Sivaslı İlçesi'ne bağlı Hacım Köyü Mezarlığı'nın ortasındadır. Hacım Sultan Türbesinin yer aldığı hacım Köyü, Denizli- Çivril Yolunun 6. Kilometresinden (Uşak E Tipi Cezaevi’nin giriş kapısının önünden) güzel ve asfalt bir yoldan kolayca ulaşılabilinir. Koyunbeyli Köyünden sonra Hacım Köyü gelir. Hacım Köyü, Sivaslı'nın Hacım Köyü, Sivaslı'nın batısındadır. Hem Sivaslı'ya hem de Uşak'a 18 kilometre uzaklıktadır. Doğusunda Samatlar ve Salmanlar köyleri, batısında Uşak merkez Susuzören ve Yoncalı köyleri, kuzeyinde Uşak merkez Koyunbeyli Köyü ve güneyinde Kökez Köyü yer alır.

Yapıtın üzerinde yapılış tarihini belli eden bir kitabe bulunmakta, basık kemerli türbe kapısı üzerinde kitabe taşının konulması gereken yer çukur yapılıp boş bırakılmış, onun üstünde badananın üzerine Hicri 1223 tarihi boya ile geç devirde yazılmıştır. Bu belki de yapıtın yapılış tarihi ile ilgilidir. Esas tarihin yazılı olduğu yer, tamir sırasında kapatılmış, bu tarih tekrar yazılmış olabilir. Tarihin bulunduğu yerdeki kireçlerin kazınarak altında esas tarihin aranması lazımdır. Çünkü bu tarih türbe kubbesinde bulunan kalem işleri ile aynı zamanı işaret etmektedir. Türbe sekizgen ana mekan ve önünde bulunan dikdörtgen giriş yerinden meydana gelmiştir. Giriş yerinin cephesinde yerden 1-1,5 metre yüksekliğindeki konsollar üzerine oturan bir sivri kemer vardır. Bu kısmın üstünü tek aynalı tonoz örtmektedir. İçi tamamen, dış kısımları kısmen sarımtırak mermerlerle kaplanmıştır. Türbe ana mekanının malzemesi ile ayrılık olması buranın sonradan yapıldığını düşündürmektedir. Buradan basık kemerli bir kapı ile sekizgen türbe odasına geçilmektedir. Duvarlar düz ve badanalanmış üstü sekizgen pandantifle geçilen bir kubbe ile örtülmüştür. Ana mekanın duvarları muntazam kesme kalker taşı ile yapılmıştır. Dışta temel üzerine iki sıra devşirme (başka binalardan toplama) taşlarla, üstü ise bir kaim, bir ince taş sırası ile işlenerek duvar meydana getirilmiştir. Duvarların bitim yeri dışarıya taşkın bir sıra muntazam taş sırasıyla belli edilmiş, bundan sonra daha içten ve siyah taştan yapılmış kubbe kasnağı boşaltılmış, kubbe ise kiremitle örtülmüştür.

Süsleme: Bina oldukça sade yapılmış, kubbe ortasında ve pandantiflerde renkli, 19. yüzyıla ait kalem işlen görülmektedir. Ayrıca türbenin çıkıntı kısmının sol tarafında geometrik motifli mermer plaka konulmuş, kap kilit taşına da simetrik iki palmet işlenmiştir.

Araştırmamın 2. Bölümünde; Araştırmamın bu bölümünde Hacım Sultan ile ilgili belki de hiç duymadığınız menkıbelerinden bahsedeceğim. Hepsi birbirinden gizemli, birer ibret vesikası gibi olaylar dizisi gelecek bölümümüzde.

(SALİH KILINÇ/ARAŞTIRMA)

Yorumlar (0)