Emeklilik, her çalışanın en büyük hedeflerinden biri. Ancak hayatın akışı içinde herkes emeklilik için gereken prim gün sayısını tamamlayamıyor. Kimi kısa bir süre sigortalı olup ardından bir daha çalışmıyor, kimi kendi işini kurup sonra kapatmak zorunda kalıyor. İşte tam da bu noktada Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), emeklilik şartlarını yerine getiremeyen sigortalılara prim iadesi imkanı tanıyor. Bu hak, vefat eden sigortalıların yakınları için de geçerli.
Kimler Prim İadesi Alabilir?
Prim iadesinden yararlanabilmek için bazı şartlar bulunuyor. SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının halen aktif olarak çalışmıyor olması ya da kendi adına bir iş yürütmüyor olması gerekiyor. Ayrıca emeklilik için gerekli üç şarttan prim günü dışında kalan yaş ve sigortalılık süresi koşullarını tamamlamış olmak da önemli bir kriter. Kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş şartı aranırken, sigortalılık süresinin de tamamlanmış olması gerekiyor.
Başvuru yapmak isteyenlerin, bağlı bulundukları sosyal güvenlik merkezine veya il müdürlüğüne yazılı talepte bulunmaları yeterli.
İade Hesaplamasında Nelere Dikkat Edilmeli?
Prim iadesi hesaplanırken, sigortalının statüsüne ve prim ödeme dönemine göre farklı formüller uygulanıyor. 2008 yılı öncesi SSK'lılar için hem işçi hem de işveren payları geri ödenirken, 2008 sonrası için sadece işçi primleri iade ediliyor. Bağ-Kur'lular için ise dönem ayrımı yapılmaksızın ödenen tüm primler geri veriliyor.
İade kapsamına malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile isteğe bağlı sigorta primleri ve varsa hizmet borçlanmaları dahil ediliyor. Ancak kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri iade edilmiyor. Hesaplama yapılırken, başvuru tarihine kadar geçen yıllar için güncelleme katsayısı uygulanıyor.
Vefat eden sigortalıların yakınları da aynı imkandan yararlanabiliyor. Ölüm aylığı bağlanması için yeterli prim günü bulunmayan sigortalıların hak sahipleri, ödenen primlerin toplu iadesini talep edebiliyor. Örneğin Bağ-Kur'lu bir kişinin 1200 prim günü varsa ve bu kişi vefat etmişse, hak sahipleri ölüm aylığı alamasa da bu 1200 gün için ödenen primleri geri alabiliyor.
Ayrıca birden fazla iş yerinde çalışanlar da prim iadesi hakkına sahip. İşverenlerce SGK'ya yatırılan sigorta primleri, brüt asgari ücret ile bunun 9 katı arasındaki kazançlar üzerinden kesiliyor. Birden fazla işte çalışan kişilerin primleri tavanı aştığında, tavanı aşan kısma karşılık gelen primler iade ediliyor. Bu imkandan emekli işçiler de yararlanabiliyor. Emeklilerde işçi payı olarak yüzde 7.5 oranında prim kesildiği için, tavanı aşan kazancın bu oranı kadar ödeme yapılıyor. Tüm bu işlemler için SGK'ya başvuru yapılması gerekiyor.