İş hukuku uzmanları, özellikle ani kararlarla işten ayrılan çalışanların, kıdem tazminatı alamadıkları gibi bir de ihbar tazminatı borcuyla karşılaştıklarını belirtiyor. Bu durumda işveren, işçinin son maaşından ihbar tazminatını kesebileceği gibi, ayrı bir dava yoluyla da bu alacağını talep edebiliyor.
Bildirim Süreleri Çalışma Yılına Göre Değişiyor
Peki işten ayrılırken ne kadar süre önce bildirim yapmak gerekiyor? Bu süre, işçinin aynı işyerinde çalıştığı süreye göre kademeli olarak artıyor. İş Kanunu'nun 17. maddesine göre bildirim süreleri şöyle:
- İşi 6 aydan az sürmüş işçi için: 2 hafta
- İşi 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş işçi için: 4 hafta
- İşi 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş işçi için: 6 hafta
- İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için: 8 hafta
Bu süreler asgari olup, iş sözleşmeleriyle uzatılabilir ancak azaltılamaz. Örneğin 5 yıldır aynı işyerinde çalışan bir işçi, istifa etmeden önce işverene 8 hafta önceden yazılı bildirimde bulunmak zorunda. Bu sürenin sonunda iş sözleşmesi feshedilmiş sayılıyor.
Bildirim Süresine Uymayan Ne Kadar Ödüyor?
Bildirim süresine uymadan işten ayrılan işçi, bu sürelere ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödüyor. Örneğin 3 yıldan fazla süredir çalışan ve brüt ücreti 30 bin TL olan bir işçi, 8 haftalık bildirim süresine uymadan işten ayrılırsa, yaklaşık 60 bin TL (8 hafta = 2 aylık brüt ücret) ihbar tazminatı ödemek durumunda kalabiliyor.
İhbar tazminatı hesaplanırken sadece çıplak ücret değil, işçiye düzenli olarak sağlanan yemek, yol, yakacak gibi para veya para ile ölçülebilen tüm menfaatler de dikkate alınıyor. Bu da ödenecek tazminat miktarını artıran bir faktör.
Hangi Durumlarda İhbar Tazminatı Ödenmiyor?
Her işten ayrılma durumunda ihbar tazminatı ödenmesi gerekmiyor. Kanunda belirtilen haklı fesih sebepleriyle iş sözleşmesini sonlandıran işçi, ihbar tazminatı ödemekten kurtuluyor. İşçinin haklı fesih sebepleri arasında şunlar yer alıyor:
- İşverenin işçinin ücretini süresinde ödememesi
- İşyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler
- İşverenin işçinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışları
- İşyerinde cinsel taciz vakaları yaşanması ve işverenin önlem almaması
- İşin işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlike oluşturması
Ayrıca askerlik ve emeklilik nedeniyle yapılan fesihlerde de ihbar süresine uyma zorunluluğu bulunmuyor.
İşverenin de ihbar tazminatı ödemeden işçiyi işten çıkarabileceği durumlar bulunuyor. İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan halleri arasında işe girerken yalan bilgi vermek, işyerine sarhoş gelmek, hırsızlık yapmak, izinsiz işe gelmemek (ardı ardına 2 iş günü veya bir ayda 3 iş günü) gibi durumlar sayılıyor.