Türkiye'de emeklilerin gelir düzeyini artırmayı hedefleyen köklü bir dönüşüm kapıda. Çalışan, işveren ve devlet katkısına dayalı bu yeni sistem, emeklilikte SGK maaşına ek olarak "ikinci maaş" niteliğinde düzenli bir gelir kapısı açmayı hedefliyor.
Asgari ücretliden memura, özel sektör çalışanından kamu görevlisine kadar geniş bir kesimi kapsayacak olan TES, uzun vadeli birikim mantığıyla çalışacak. Orta Vadeli Program'da yer alan takvime göre sistemin 1 Nisan ile 30 Haziran 2026 tarihleri arasında yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, altyapı ve yasal düzenleme çalışmalarını sürdürüyor. Meclis sürecinin tamamlanmasının ardından sistem resmen devreye alınacak.
TES Nasıl Çalışacak, Kim Ne Kadar Katkı Yapacak?
Sistemin işleyişi oldukça sade bir mantığa dayanıyor. Çalışanın brüt maaşından yüzde 3 oranında kesinti yapılacak ve bu tutar TES fonuna aktarılacak. İşveren de aynı oranda, yani brüt maaşın yüzde 3'ü kadar katkı sağlayacak. Devlet ise toplam katkı üzerinden yüzde 30 oranında ek destek sunacak. Bu yönüyle TES, BES'ten belirgin biçimde ayrışıyor. BES'te işveren katkısı bulunmazken, TES'te işverenin de sisteme dahil edilmesi en kritik yeniliklerden biri olarak öne çıkıyor.
Toplanan birikimler profesyonel fon yöneticileri tarafından değerlendirilecek. Emeklilik dönemine gelindiğinde ise katılımcıya toplu ödeme ya da aylık ek maaş şeklinde geri dönecek. TES'te birikimlere erişim SGK emeklilik yaşına bağlanacak. Sigorta başlangıç tarihine göre kadınlarda 58 ile 65, erkeklerde ise 60 ile 65 yaş arasında kademeli bir uygulama söz konusu olacak.
Katılım konusunda ise BES'ten farklı bir tablo söz konusu. BES'te otomatik katılım yalnızca 45 yaş altı çalışanları kapsarken, TES'te tüm çalışanlar için zorunlu katılım seçeneği masada. Sistemde en az 10 yıl kalma şartı getirilmesi ve erken çıkışın büyük ölçüde sınırlandırılması bekleniyor. Özel sektör ile kamu arasında herhangi bir ayrım yapılmayacak; polis, öğretmen ve doktor gibi kamu çalışanları da sisteme dahil edilecek.
Asgari Ücretliden Memura: Birikim Hesaplamaları
TES'in pratikte ne anlama geldiğini somut rakamlarla görmek, sistemin önemini daha net ortaya koyuyor. Brüt maaşı 33.030 TL olan asgari ücretli bir çalışan için aylık birikim şu şekilde oluşuyor: Çalışan kesintisi 991 TL, işveren katkısı 991 TL ve devlet katkısı 297,27 TL olmak üzere aylık toplam TES birikimi 2.279,07 TL'ye ulaşıyor. Bu rakamla 10 yıl sonunda nominal birikim 309 bin 240 TL'ye, 20 yılda ise 618 bin 480 TL'ye ulaşabilecek.
Brüt maaşı 45.000 TL olan ortalama bir çalışan için aylık tablo ise şöyle: Çalışan kesintisi 1.350 TL, işveren katkısı 1.350 TL, devlet katkısı 405 TL ve aylık toplam birikim 3.105 TL olarak hesaplanıyor.
Memurlara Özel Hesaplama ve İş Değiştirme Güvencesi
En düşük memur maaşı olan 61.890 TL brüt ücret üzerinden yapılan hesaplamada ise çalışan katkısı 1.856,70 TL, işveren katkısı 1.856,70 TL ve devlet katkısı 557,01 TL olmak üzere aylık toplam fon birikimi 4.270,41 TL'ye ulaşıyor. Bu rakamlar, TES'in özellikle uzun vadeli çalışanlar için oldukça cazip bir birikim aracı olabileceğine işaret ediyor.
Sistemin kıdemi teşvik edecek bir yapıda kurgulanması da gündemde. Uzun süre aynı işyerinde çalışanların daha avantajlı hale gelmesi değerlendiriliyor. İş değiştiren çalışanların birikiminin ise korunacağı ve TES hesabının yeni işyerine taşınabileceği belirtiliyor. TES devreye girdiğinde otomatik BES sisteme entegre edilecek; maaşlardan yalnızca TES kapsamında yüzde 3 oranında tek bir kesinti yapılacak.