Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun tarafından yapılan açıklamalar, özellikle asgari ücretli gibi gösterilen veya maaşının bir kısmını elden alan çalışanlar için alarm zillerini çaldırdı. Uzman Erdursun, bu tür uygulamaların tespit edilmesi durumunda hem işverenlerin hem de çalışanların ağır yaptırımlarla karşılaşacağını vurguladı.
Türkiye'de faaliyet gösteren 2 milyon 248 bin işletmede toplam 18 milyon 633 bin kişi istihdam ediliyor. Ancak dikkat çeken bir gerçek var: Brüt asgari ücret 26 bin 005 lira iken, SGK'ya bildirilen ortalama brüt ücret 47 bin 676 lira seviyesinde. Bu da bildirilen ortalama maaşın asgari ücretin 1,83 katı olduğu anlamına geliyor. Erdursun, ortalama ücret ile asgari ücret arasındaki bu farkın giderek azalmasının ciddi bir problem olduğunu ifade etti.
Hangi Sektörler Hedefte?
SGK'nın yoğunlaştığı sektörler arasında tekstil, gıda, hizmet, inşaat ve perakende sektörleri öne çıkıyor. Bu emek yoğun alanlarda, uzun yıllardır aynı çalışanlarını sürekli asgari ücretle bildiren işletmeler özellikle mercek altına alınıyor. Erdursun'un belirttiğine göre, bu denetimlerin temel hedefi kayıt dışı ücretleri tespit etmek ve Türkiye'deki gerçek asgari ücretli oranını ortaya koymak.
Birçok işletmenin çalışanlarına gerçekte daha yüksek maaş ödemesine rağmen, SGK'ya sadece asgari ücret üzerinden prim bildirimi yaptığı biliniyor. Ücretin bir kısmı bordrodan, kalanı ise elden nakit olarak ödeniyor.
Cezalar ve Geriye Dönük Tahsilat
SGK müfettişleri özellikle meslek kodları ile ücret tutarları arasındaki uyumsuzlukları tespit ediyor. Örneğin "usta terzi" olarak kaydedilen bir çalışanın asgari ücretle görünmesi, sistem tarafından anormallik olarak işaretleniyor. Yargıtay kararlarına göre, gerçek ücret eksik bildirilirse işveren hem SGK'ya hem de çalışana karşı sorumlu tutuluyor.
Erdursun'un uyarısına göre, eksik bildirilen primler geriye dönük olarak tahsil ediliyor ve gecikme faizi ile idari para cezaları uygulanıyor. Ayrıca işverenler prim teşviklerinden mahrum kalırken, bu farklar 5 yıla kadar geriye dönük tahsil edilebiliyor.