|
ABD ve Rusya: Yine, Yeni, Yeniden? |
|
|
|
 |
Habibe Özdal
11 Temmuz 2009, Cumartesi
habibekader@gmail.com |
|
|
|
|
|
Obama’nın 6-7 Temmuz’da gerçekleşen iki günlük Moskova ziyareti ardından Rusya ve ABD ilişkileri gündeme otururken, iki ülke ilişkilerinin geleceği konusunda iyimser fikirlerin çoğunlukta olduğunu söylemek yanlış olmaz.
Aslında Obama’nın Başkanlığa gelişiyle birlikte ABD dış politikasında bazı değişikliklere gidilmesi beklenmekteydi. Merak edilen konu ise bu politika değişikliklerinin Rusya ile olan ilişkileri ne şekilde etkileyeceği idi. Obama yönetiminin ilk aylarında Clinton’ın Moskova ziyareti, bu konuda bazı ipuçları vermekteydi. Obama yönetiminin ilk aylarından itibaren her iki ülke liderlerinin söylemlerindeki yumuşama dikkat çekmekteydi. ABD-Rusya ilişkilerindeki ‘yenileme isteği’ Hillary Clinton’ın Dışişleri Bakanı olarak gerçekleştirdiği ilk Rusya ziyaretinde, meslektaşı Lavrov’a sunduğu yeniden başlama (reset) düğmesi ile hissedildi. Obama ve Medvedev de ilişkilere ‘yeniden başlama’nın, gerek Bush-Putin döneminden miras kalan, gerekse konjonktürün sunduğu bazı sorunları çözmede kolaylaştırıcı rol oynayacağını düşünmekte.
Daha önce Nisan ayında Londra’da gerçekleşen G 20 zirvesinde biraraya gelen Obama ve Medvedev ilk görüşmelerinde pek çok konuda işbirliğine değinmenin yanı sıra, silahsızlanma anlaşmalarına odaklanmıştı. İki lider, Rusya ve ABD arasındaki büyük farklılıkların farkında olduklarına değinirken, bunun ortak çalışmalara engel teşkil etmediğini belirtmişlerdi. Anlaşılan o ki iki lider, geçtiğimiz günlerde gerçekleşen ikinci görüşmelerinde kaldıkları yerden devam etti. İki ülke arasında Putin ve Bush döneminden miras kalan füze kalkanı projesi ve stratejik silahların azaltılmasına yönelik yeni bir anlaşmanın imzalanmasının yanı sıra pek çok konu ele alındı.
Söz konusu görüşmenin en önemli çıktısı “Stratejik Saldırı Silahlarının Sınırlandırılması ve Gelecekteki İndirimine ilişkin Ortak Belge”nin imzalanması oldu. İmzalanan anlaşmaya göre nükleer savaş başlıklarının 1500-1675’e, başlıkları taşıyan füzelerin de 500-1000 adede indirilmesi gerekmektedir. Bu azaltımın 7 yıl içinde gerçekleşmesine karar verildi. Söz konusu anlaşmanın Aralık ayında süresi dolan START-1 Anlaşması’nın yerini alacak anlaşmaya temel olması bekleniyor. İki ülkenin toplamda dünyadaki nükleer silahların % 95’ine[1] sahip olması, söz konusu anlaşmayı daha da önemli hale getirmektedir.[2]
Görüşme sonrası Obama ve Medvedev tarafından yapılan açıklamalarda dikkat çeken nokta, her iki liderin de, bazı konularda aralarındaki farklılıkların devam etmesine rağmen, yeni bir işbirliği gerçekleştirebilmek için çaba sarf ettiklerini belirtmeleridir. Görüşmeden çıkan bir diğer önemli karar, Rusya’nın, ABD’nin Afganistan’daki askerlerine Rus hava sahasını kullanarak lojistik destek sağlamasına onay vermesi oldu. Medvedev’in konuyla ilgili açıklamalarında Afganistan’da istikrarın sağlanması gereğine ve dünya barışına vurgu yapması dikkat çekti. Rusya’nın, bölgede istikrarın sağlanması amacıyla ABD ile her türlü işbirliğine hazır olduğu da, Medvedev’in açıklamaları arasındaydı.[3] Afganistan’da istikrarın sağlanması, iki ülkenin de çıkarına olan konulardan biridir.
İki lider Moskova’da görüşürken, Rusya’da söz konusu görüşmenin toplum nezdinde ne ifade ettiğini anlamaya ilişkin bir anket yayınlandı. Echo of Moscow radyo istasyonunun internet üzerinden yaptığı ankete göre Rus halkının % 71,2’si Obama-Medvedev görüşmesinin iki ülke ilişkilerini iyileştiremeyeceğini düşünüyor. [4] Diğer taraftan Amerikan basını da, Obama-Medvedev görüşmesinin ne anlam ifade ettiğini anlamak için biraz zaman gerektiğini belirtiyor. Görünen o ki iki liderin samimiyeti zamanla ve atılan adımların devamının gelip gelmemesiyle test edilecek.
Sonuç olarak, birçok pozisyonda farklı görüşlere sahip olmalarına karşın iki ülke liderleri ortak bildiri imzalama düzeyine geldi. Bununla birlikte iki lider, pek çok konuda ABD ve Rusya’nın farklılıklardan ziyade benzerliklerinin bulunduğunu da ifade etti. Sahip oldukları altışar bin nükleer başlık sayısını 1500-1650’ye düşürmekten yana olan iki lider, “Nükleer Alanda İşbirliği”ne ek olarak “Afganistan Konusunda Ortak Bildiri”ye de imza attı. Nükleer silahların azaltılması ve Afganistan’da terörle mücadele konularında anlaşma sağlayan Obama ve Medvedev’i sırada, İran’ın nükleer programı, Kuzey Kore’nin nükleer denemeleri, ABD’nin Doğu Avrupa’ya kurmayı düşündüğü füze kalkanı sistemi ve NATO genişlemesi gibi önemli meseleler bekliyor. Bu görüşmenin ABD-Rusya ilişkilerine en büyük katkısı her iki tarafın da ilişkilerin iyileştirilmesi yönünde istekli olduklarını göstermeleridir. Moskova ve Washington, ilişkilerin onarılması konusunda uzlaşıya varmış durumdadır. ABD, özellikle Rusya ile normal, istikrarlı ve öngörülebilir ilişkilere sahip olmak istemektedir. Yine de belirtmek gerekir ki, gelişme sağlanmasını beklediğimiz alanlar, her iki ülkenin de çıkarlarına hizmet eden alanlar olmalıdır. Stratejik silahların azaltılması görüşmeleri Reagan-Gorbaçov döneminde başlamıştı. Dünya çapında çıkarları olan iki önemli aktör olarak bu konuda uzlaşıya varmaları değil, uzlaşamamaları şaşırtıcı olurdu. Bu bağlamda asıl önem arz eden İran’ın nükleer programı, ABD’nin Doğu Avrupa’ya kurmayı planladığı füze kalkanı sistemi ve NATO genişlemesi gibi konulardır. İlk görüşmede her iki liderin yaptığı ‘iyi niyet beyanı’ olarak değerlendirilebilir. Sırada, çözülmesi gereken ve iki ülkenin farklı tutumlarının ağır bastığı asıl konular var.
[1] Dmitry Babich, “A Policy of Small Improvements”, Russia Profile, http://www.russiaprofile.org/page.php?pageid=International&articleid=a1246907972
[2] Nükleer silah sahibi diğer ülkeler ve sahip oldukları nükleer silah sayısı için bkz. Bobby Ghosh, “The Talks Start Here”, Times, s. 23.
[3] Шамсудин Мамаев, “Перезагрузка: От Разрядки До Партнерства”, Евразийский Дом, 08.07.2009
Albina Kovalyova, “Indifferent or Confused?”, Russia Profile, http://www.russiaprofile.org/page.php?pageid=International&articleid=a1246986553
|
|
|
Habibe Özdal |
|
|
11 Temmuz 2009, Cumartesi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
bu
köşe yazısı için henüz yorum yapılmamış. |
|
yorum yapmak için
tıklayın. |
|
